ΤΙ ΘΑ ΕΚΑΝΕ ΣΗΜΕΡΑ Ο ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ;

Του Νίκου Σταματάκη*

Ο πρώην υπουργός Στέφανος Μάνος έθεσε αυτό το ρητορικό ερώτημα πριν λίγες μέρες, απαντώντας το με ιδιαίτερα απλοϊκό τρόπο –  με ένα ακόμα ερώτημα –  λέγοντας: “Ο Μέγας Αλέξανδρος θα φοβόταν και θα στενοχωριόταν αν οι αλλοεθνείς γείτονες μας ήθελαν να λέγονται και αυτοί Μακεδόνες, ή θα χαιρόταν και θα προσπαθούσε με κάποιο τρόπο να τους ενσωματώσει;”

Τα ρητορικά ερωτήματα τέτοιου είδους δεν προσφέρονται, ούτε για ανάλυση περίπλοκων θεμάτων, ούτε για άσκηση πολιτικής.  Τραβούν όμως την προσοχή και προσφέρονται για επικοινωνία με το ευρύ κοινό.  Την ευκαιρία δεν άφησε ανεκμετάλλευτη ο υπ. Εξωτερικών Νίκος Κοτζιάς που δήλωσε ότι ο Μέγας Αλέξανδρος θα έκοβε με το σπαθί του τον Γόρδιο Δεσμό και θα προχωρούσε παρακάτω σε πιο σπουδαία θέματα… Και ακολούθησαν άλλοι στον απαντητικό συρμό…

Κάπως έτσι το ρητορικό μας ερώτημα ξέφυγε τα στενά όρια του πολιτικού διαλόγου και άρχισε να μας ερεθίζει…  Δεν είμαι επαγγελματίας ιστορικός, παρότι μου αρέσει να μελετώ σε βάθος ιστορικά θέματα. Αλλά στα χρόνια της εφηβείας μου προς τα μέσα της δεκαετίας του 1970, είχε πέσει στα χέρια μου μυστηριωδώς ο τόμος της «Ιστορίας του Ελληνικού Εθνους» που αναφερόταν στον Μέγα Αλέξανδρο, μια εξαιρετική έκδοση που περιλάμβανε όλα τα μέχρι τότε αρχαιολογικά και ιστορικά δεδομένα. Θα πρέπει να διάβασα τον τόμο αυτό τουλάχιστον δέκα φορές στα επόμενα χρόνια, απορροφημένος από τις πολύχρωμες εικόνες, εκδοτική πολυτέλεια τότε, τα σχεδιαγράμματα και τους χάρτες… Σε σημείο που μου έγινε βίωμα…Να λοιπόν πώς θα επιχειρούσα να απαντήσω αυτό το ρητορικό ερώτημα:

  • Ο Μέγας Αλέξανδρος αν ζούσε σήμερα θα έκανε μια σύντομη επίσκεψη στα Σκόπια με την σωματοφυλακή του – δεν θα χρειαζόταν άλλωστε ακόμα και σήμερα περισσότερη προστασία από καμιά πενηνταριά καλογυμνασμένους ιππείς για να αντιμετωπίσει την οποιαδήποτε απειλή στην γειτονική Βαρδαρία. Θα έβλεπε τα αγάλματά του με τις επιγραφές στα σλαβικά και θα έσκαγε στα γέλια με τους βαρβαρισμούς, τα κακέκτυπα και τις απομιμήσεις ελληνικής αρχιτεκτονικής.
  • Μετά από μια σύντομη επισκόπηση θα ζητούσε να δει τους ηγέτες των βάρβαρων «Βαρδάριων» και να τους μιλήσει μέσω μεταφραστή. Εκείνος στα άφθαστα ελληνικά του, που τα τελειοποίησε ο δάσκαλός του ο Αριστοτέλης.  Εκείνοι στα σλαβο-βουλγαρικά τους… Τα οποία θα αποτελούσαν ακόμα και σήμερα άναρθρες κραυγές αν δεν υπήρχαν οι απευθείας απόγονοι του Αλεξάνδρου, ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος, γεννημένοι στη Θεσσαλονίκη, για να τους δωρίσουν ένα τροποποιημένο ελληνικό αλφάβητο, ώστε να μπορέσουν να γράψουν το βαρβαρικό τους ιδίωμα…
  • Επειτα από τις πρώτες φιλοφρονήσεις θα ρωτούσε ο Μέγας Αλέξανδρος τους Βαρδάριους: Πέρασαν 12 αιώνες από τότε που οι απόγονοί μου, ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος, σας χάρισαν την γραφή. Σε αυτούς τους 12 αιώνες ποια είναι τα μεγάλα πνευματικά σας δημιουργήματα; Εχετε να παρουσιάσετε κάποιο λογοτέχνη, κάποιο ποιητή, κάποιο φιλόσοφο, εσείς εδώ στη Βαρδαρία, που να αξίζει να λέγεται απόγονος του Αριστοτέλη και του Ευριπίδη (ο οποίος πέρασε τόσα χρόνια στα χώματα της Μακεδονίας – όχι βέβαια εδώ στα Σκόπια, αλλά λίγο πιο κάτω, παραθαλάσσια);
  • Η απάντηση ήταν αρνητική, απογοητευτικά αρνητική… Ούτε ένα σπουδαίο έργο δεν έχει γραφτεί στα Βαρδαρικά… Μια πνευματική έρημος η Βαρδαρία… Που γίνεται ακόμα πιο αποκρουστική από τον πιθηκισμό της ελληνικής αρχιτεκτονικής… Απελπισμένος ο Αλέξανδρος από τον βαρβαρισμό των Βαρδάριων διατάσσει να σταλεί άμεσα πολυπληθής επιτροπή σοφών και διδασκάλων από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, που να παραμείνει μόνιμα στα Σκόπια και να αναλάβει να μάθει εκ του μηδενός στους Βαρδάριους γράμματα. Γλώσσα ελληνική, ιστορία, λογοτεχνία, επιστήμη…
  • Αλλά, όπως ήταν απορροφημένος στα σχέδιά του, απογοητευμένος με το βαρβαρικό κακοτέχνημα μπρος στα μάτια του, μερικοί Βαρδάροι άρχισαν να κινούνται υπόπτως και να αντιδρούν. «Εμείς θέλουμε να μείνουμε Βαρδάριοι λέγανε, αλλά να μας ονομάζουν Μακεδόνες…  Και υπάρχουν και άλλοι Βαρδάριοι σαν και μας, λίγο παρακάτω στη Θεσσαλονίκη και περίχωρα, που νοιώθουν καταπιεσμένοι… Ασε που κάποιοι από μας έχουν παράπονα, γιατί, όταν πριν 60-70 χρόνια πολέμησαν μαζί με τους κομμουνιστές, έχασαν… Και έφυγαν για τον κομμουνιστικό παράδεισο έξω από τα ελληνικά σύνορα και έχασαν τις περιουσίες τους. Τώρα θέλουμε τις περιουσίες μας πίσω…  Και επειδή μας αρέσει πολύ η θάλασσα λέμε να ερχόμαστε τακτικά να κάνουμε τα μπάνια μας και ταυτόχρονα να υπερασπιζόμαστε και τα δικαιώματά των ομοεθνών μας..»
  • Μόλις άκουσε αυτά τα μισόλογα ο Αλέξανδρος διέταξε τους υπασπιστές του να συλλάβουν αμέσως τους παρανοϊκούς Βαρδάριους και να τους κλείσουν φυλακή, με τον όρο να συμμετέχουν σε ειδικά προγράμματα ψυχοθεραπείας και εφόσον τα συμπληρώσουν με επιτυχία να αποφυλακίζονται. Στους υπόλοιπους είπε: «Δεν έχω καιρό να ασχοληθώ με τις ανοησίες ορισμένων από σας.  Αφήνω στο πόδι μου τον υπασπιστή μου τον Κέρβερο να παντρευτεί την κόρη του ηγέτη σας και να επιβλέπει μόνιμα το πρόγραμμα εξελληνισμού σας.  Τις ελληνικές κακέκτυπες απομιμήσεις θα αναλάβετε να τις γκρεμίσετε με δικό σας κόπο –  γιατί προσβάλλουν την αισθητική μας. Οταν θα μάθετε καλά ελληνικά και θα έχετε ελληνική παιδεία, οι ελληνοπρεπείς απόφοιτοι του πανεπιστημίου σας θα είναι σε θέση να φτιάξουν με δικά τους σχέδια γνήσια αρχιτεκτονική. Και μην τυχόν ξανασκεφτείτε για «περιουσίες στα νότια» γιατί σας έφαγα λάχανο… Θα στείλω μια τεθωρακισμένη επιλαρχία μου, που στρατοπεδεύει χίλια στάδια από τα σύνορά σας και γίνεστε υπήκοοι του κράτους μου με ειδικούς περιοριστικούς όρους και όνομα «Επαρχία της Βαρδαρίας».

Με αυτά τα λόγια ο Αλέξανδρος θα αναχωρούσε επιστρέφοντας στη Θεσσαλονίκη, όπου ασφαλώς θα είχε πολλά να πει και στους συμπατριώτες του, τους Ελληνες.  Που τον θαυμάζουν και τον αγαπούν υπερβολικά, τόσο που τον κατατάσσουν στα «αρχέτυπα» της συμπεριφοράς τους.  Σε αυτά τα «αρχέτυπα» πρώτος στη σειρά έρχεται ο Οδυσσέας, αιώνιος ναυτίλος και εξερευνητής της Οικουμένης και ακολουθεί ο ίδιος ο Αλέξανδρος, στρατηγός, πολεμιστής, κατακτητής και εκπολιτιστής…  Και από πίσω νάσου και ο Διογένης ο Κυνικός… Μόνο που στη νεότερη ιστορία μας τα αρχέτυπα αυτά μετεξελίχθηκαν και μετουσιώθηκαν από νεότερα αρχέτυπα, αυτά του Ωνάση, του Ζορμπά, αλλά και του Καραγκιόζη… Που κρατούν σχεδόν όλα τα στοιχεία των αρχαίων «αρχετύπων», αλλά εισάγουν πολλά «καινά δαιμόνια»… Θα μπορέσει κάποτε ο σύγχρονος Ελληνισμός να προσαρμόσει τα νεότερα αρχέτυπα συμπεριφοράς του στο μέγεθος των αρχαίων και να βαδίσει στο μέλλον;

*Ο Νίκος Σταματάκης είναι διδάκτωρ κοινωνικών επιστημών, διεθνολόγος, που ζει και εργάζεται στη Ν.Υόρκη