ΤΙ ΚΡΥΒΕΤΑΙ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΜΕ ΤΑ ΣΚΟΠΙΑ; Η ΑΠΟΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΧΡΕΟΥΣ;

Του Νίκου Σταματάκη*΄

Εάν οι κ Τσίπρας και Κοτζιάς ήθελαν να διατηρήσουν έστω τα προσχήματα μιας σωστής και καλοπροαίρετης διαπραγμάτευσης και συμφωνίας θα έπρεπε να έχουν εξασφαλίσει τουλάχιστον ότι το όνομα της ιθαγένειας των Σκοπιανών θα ήταν «Βορειομακεδόνας», μιας και σε αυτό το όνομα κατέληξαν.  Αλλά με το να αποδεχτούν σκέτο «Μακεδόνας/πολίτης της Βόρειας Μακεδονίας», μαζί με την αποδοχή της γλώσσας ως «μακεδονικής», υπονόμευσαν τις ίδιες τους τις προσπάθειες και δικαιολογούν τον προβληματισμό μερίδας του ελληνικού λαού, που θεωρεί την συμφωνία όχι καλή. Τι αξία έχει να εξηγεί η συμφωνία «στα ψιλά γράμματα» ότι η εθνικότητα των Σκοπιανών δεν έχει σχέση με την αρχαία ελληνική ιστορία της Μακεδονίας και ότι η γλώσσα τους ανήκει στις «σλαβικές» γλωσσικές οικογένειες των Βαλκανίων, όταν τα σχετικά ονόματα δεν το αντικατοπτρίζουν;

Η προχειρότητα της συμφωνίας απεμπολεί εθνικά συμφέροντα και οδηγεί σε κινδύνους –  και αυτά έχουν σημειωθεί σε όλους τους τόνους από πολυάριθμους σχολιαστέςΘέτει όμως και μερικά βασικά πολιτικά ερωτήματα: 1) Επιδίωκαν ειλικρινά οι κ Τσίπρας και Κοτζιάς μια βιώσιμη λύση; 2) Τι πολιτικά και άλλα ανταλλάγματα τους είχαν υποσχεθεί οι διεθνείς «πάτρωνες» για επίλυση του θέματος πριν τον Ιούλιο;

Στο πρώτο ερώτημα, ορισμένοι αναλυτές έχουν επιχειρήσει ήδη να δώσουν απάντηση.  Εμείς θα σημειώσουμε ότι οι περίτεχνοι τακτικοί ελιγμοί του κ  Κοτζιά στο Κυπριακό προδίδουν την «σκακιστική» λογική του.  Τόσο στο Κυπριακό, όσο και στο Σκοπιανό ο κ Κοτζιάς επιδίωξε και πέτυχε να φέρει το επίκεντρο της διαπραγμάτευσης στην καρδιά των πολιτικών επιδιώξεων του αντιπάλου, σε σημείο που να καθιστά βέβαιη την απόρριψη από τον αντίπαλο (Τουρκία) του σχεδίου λύσης και να τον οδηγεί σε αδιέξοδο.  Στο Κυπριακό, έθεσε από πολύ νωρίς – και εμπέδωσε διεθνώς –  την κατάργηση των εγγυήσεων και την αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων ως προϋπόθεση λύσης. Εξέθεσε έτσι τις καλά κρυμμένες πραγματικές επιδιώξεις της Τουρκίας, που αναγκάστηκε να δηλώσει με θράσος ότι οι εγγυήσεις και ο στρατός της θα παραμείνουν.  Η νίκη του κ Κοτζιά ήταν μεγάλη και τεράστιο το κέρδος για τα ελληνικά συμφέροντα.

Στο Σκοπιανό όμως μια παρόμοια τακτική ίσως να αποδειχτεί ιδιαίτερα ριψοκίνδυνη.  Η συμφωνία Τσίπρα-Ζάεφ υποσκάπτει ορισμένα θεμέλια του «μακεδονισμού» των εθνικιστών στα Σκόπια, αλλά βάζει και μεγάλες γεωπολιτικές νάρκες στην ελληνική πολιτική.  Ο έμπειρος αμερόληπτος παρατηρητής ασφαλώς διαβλέπει ότι μια τέτοια συμφωνία θα ήταν ΑΔΥΝΑΤΟ να γίνει δεκτή στα Σκόπια αφενός και πολύ περισσότερο στην Ελλάδα αφετέρου. Αλλωστε η Ελλάδα δεν διατρέχει κίνδυνο διασπάσεως, όπως τα Σκόπια και δεν έχει λόγο να επισπεύδει.

Εάν ο τελικός στόχος των κ Τσίπρα και Κοτζιά ήταν να μην υπάρξει συμφωνία, τότε ασφαλώς το έχουν σχεδόν πετύχει.  Στα Σκόπια οι πιθανότητες να περάσει η συμφωνία από το Κοινοβούλιο είναι μικρές και από το δημοψήφισμα ακόμα μικρότερες.  Στην Ελλάδα οι αντιδράσεις του κυβερνητικού εταίρου ΑΝΕΛ, η πρόταση μομφής της Ν.Δ.  και τελικά ο λαϊκός ξεσηκωμός καθιστούν την ψήφιση της απαράδεκτης συμφωνίας Τσίπρα-Ζάεφ σχεδόν αδύνατη.

Εάν αυτός ήταν ο πραγματικός σκοπός των Τσίπρα-Κοτζιά,  τότε θα ήταν κατανοητός μέσα στην σχιζοφρενή λογική του. Αρκεί βέβαια να μην πραγματοποιηθούν οι αρνητικές επιπτώσεις των ριψοκίνδυνων – έως αλόγιστων – κινήσεων του κ Κοτζιά και ιδιαίτερα η ένταξη των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ με «προσωρινό» χαρακτήρα που θα μονιμοποιηθεί ανεξάρτητα από την τυπική επικύρωση ή όχι της συμφωνίας από τα δύο μέρη.  Πρόκειται πράγματι για κλασσική «ακροβασία» από αυτές τις οποίες ο κ Κοτζιάς αποδεδειγμένα απολαμβάνει.  

Οσο για το δεύτερο από τα παραπάνω ερωτήματα, δηλαδή τι ανταλλάγματα έλαβαν οι κ Τσίπρας και Κοτζιάς από τους ξένους «πάτρωνες» για τις υποχωρήσεις τους, είναι μάλλον ευκολότερο.  Πολλοί αναλυτές έχουν ήδη σημειώσει ότι η Γερμανία – με τον γνωστό άγαρμπο τρόπο «επιβολής της γερμανικής ισχύος» – έχει ήδη συνδέσει την απομείωση χρέους με τη λύση του Σκοπιανού.  Η απομείωση χρέους θα λάβει χώρα εντός του καλοκαιριού, ενώ η ουσιαστική λύση του Σκοπιανού μάλλον αναβάλλεται για τις βαλκανικές «καλένδες».  Η διαδικασία έγκρισης στα Σκόπια δεν θα ολοκληρωθεί πριν τον ερχόμενο Φεβρουάριο – αν ποτέ περάσει το δημοψήφισμα του φθινοπώρου – και μόνο τότε θα έρθει η ώρα της κύρωσης από την ελληνική Βουλή, που θα βρίσκεται ήδη σε προεκλογική περίοδο… Αντίο έγκριση…  Εάν λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα θα έχει γίνει απομείωση του χρέους χωρίς να έχει περάσει καμία συμφωνία…

Αλλά έτσι μάλλον θα μας μείνει «πεσκέσι» μια λίγο-πολύ «ειδική σχέση» Σκοπίων-ΝΑΤΟ με το όνομα «Βόρεια Μακεδονία», πράγμα που καλύπτει πλήρως τους αμερικανικούς σχεδιασμούς, που διόλου δεν καίγονται – το αντίθετο μάλιστα – για «διεύρυνση της Ε.Ε.  Για το δώρο αυτό προς τις ΗΠΑ είναι φανερό ότι έχουν συζητηθεί ανταλλάγματα και έχουν δοθεί υποσχέσεις.  Τα ανταλλάγματα είναι δύο ειδών:

  • ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Οι συχνότατες δηλώσεις σύσσωμης της πολιτικής ηγεσίας από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας μέχρι τον τελευταίο Υπουργό δείχνουν ότι έχει ωριμάσει και επίκειται ανακήρυξη της ελληνικής ΑΟΖ και πιθανότατα άμεση οριοθέτηση της με Κύπρο και Αίγυπτο. Και έχει εκφραστεί με αρκετή επισημότητα η αμερικανική υποστήριξη στο θέμα, τόσο με δηλώσεις από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ (όχι ευθείς, αλλά έμμεσες), όσο και με πρωτοφανή για τα τελευταία 70 χρόνια στρατιωτική ενίσχυση και συνεργασία. Η επικείμενη γενική επαναχάραξη της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο βάζει την Ελλάδα στο κέντρο και τα δυνητικά οφέλη είναι τεράστια.
  • ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΤΣΙΠΡΑ ΚΑΙ ΚΟΤΖΙΑ. Είναι φανερό ότι στις μεθεπόμενες βουλευτικές εκλογές που θα διεξαχθούν με απλή αναλογική θα προκύψει κυβέρνηση συνεργασίας.  Ο Αμερικανός πρέσβης κ Πάιατ με τις σχεδόν εβδομαδιαίες συναντήσεις του με τον Κυριάκο Μητσοτάκη έχει ήδη προλειάνει το έδαφος για κυβέρνηση των δύο μεγάλων κομμάτων (και εδώ ας μην ξεχνάμε ΠΟΤΕ ότι οι «στενές» σχέσεις της «οικογένειας» με τις ΗΠΑ χρονολογούνται από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 όταν ο πατέρας Μπους ήταν αρχηγός της CIA – και τα … ντολμαδάκια της μακαρίτισσας της  Μαρίκας δεν είχαν καμία σχέση…) Στην περίπτωση αυτή ως Πρωθυπουργός προωθείται ο κ Κοτζιάς και αυτό εξηγεί τουλάχιστον κατά μέρος τη σπουδή του για τη λύση του θέματος.  Για να είμαστε δίκαιοι θα σημειώσουμε ότι οι γεωπολιτικές αναλύσεις και οι σχεδιασμοί «επί χάρτου» του «καθηγητή» Κοτζιά έχουν εντυπωσιάσει τους πάντες στην Ουάσιγκτον.

ΜΕΡΟΣ Β΄: ΤΑ ΠΟΛΛΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΤΣΙΠΡΑ-ΖΑΕΦ

Μαζί με την αποδοχή «μακεδονικής» ιθαγένειας και «μακεδονικής» γλώσσας η συμφωνία Τσίπρα-Ζάεφ έχει πολλά άλλα ερωτηματικά, κάποια διαδικαστικά, αλλά και αρκετά ουσιαστικά:

  • Τι νομιμοποίηση είχαν οι κ Τσίπρας και Κοτζιάς να συνάψουν βιαστικά και πρόχειρα τη συμφωνία;
  • Ακόμα περισσότερο, δεν έχουν κανένα δικαίωμα οι κ Τσίπρας και Κοτζιάς να επαναλαμβάνουν ότι ο λαός των Σκοπίων έχει κάθε δικαίωμα και πρέπει να αποφανθεί για τη συμφωνία αυτή με δημοψήφισμα, ενώ δεν αναγνωρίζουν το αυτονόητο αυτό δικαίωμα στον ελληνικό λαό. Τι είδους σχιζοφρενική λογική είναι αυτή; Ο Σκοπιανός λαός μπορεί να αποφανθεί με δημοψήφισμα και ο ελληνικός όχι; Οι αντιφάσεις με τις δήθεν «δημοκρατικές» αρχές, αλλά και με δηλώσεις στο παρελθόν, του ΣΥΡΙΖΑ και του ίδιου του κ Τσίπρα, είναι χαώδεις…
  • Δημιουργούνται ερωτηματικά για τη διαδικασία ένταξης των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ, αφού θα αρχίσει προτού να κυρωθεί η συμφωνία στα Σκόπια και στην Ελλάδα. Τίποτα δεν εξασφαλίζει ότι η Ελλάδα δεν θα παγιδευτεί στην αποδοχή των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ όπως-όπως…
  • Επιπλέον, η ένταξη των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ με τρόπο που δεν λύνει ΟΡΙΣΤΙΚΑ το πρόβλημα, αφήνει ανοιχτό το δρόμο στην Τουρκία να προσεταιρισθεί τα Σκόπια, όπως κάνει και τώρα, επαυξάνοντας τα ελληνικά προβλήματα.
  • Το γεγονός και μόνο ότι έσπευσαν σύσσωμες οι δυτικές κυβερνήσεις και τα φερέφωνα τους να πανηγυρίσουν τη συμφωνία δεν μας παραξενεύει; Ειδικά η δήλωση του ανεκδιήγητου γερουσιαστή Τζον Μακέιν, λαμπρού εκπροσώπου του «βαθέος κράτους», του ίδιου που είχε ανάμιξη στην δημιουργία και ενίσχυση των ισλαμιστών στη Συρία, θα έπρεπε να είναι κόκκινο πανί…
  • Ατελείωτα ερωτηματικά δημιουργεί το άρθρο 13 που αναφέρεται στα δικαιώματα στην ελληνική ΑΟΖ του περίκλειστου κράτους (των Σκοπίων), σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας.  Φαίνεται ότι αφορά μόνο δικαιώματα αλιείας, αλλά όσοι έχουμε κάποια πείρα από νομικά και διεθνές δίκαιο κατανοούμε ότι είναι απολύτως δυνατή η «διευρυμένη» ερμηνεία που ασφαλώς και θα δημιουργήσει πονοκεφάλους στο μέλλον.  Τελικά, εφόσον το διεθνές δίκαιο έχει σχετικές προβλέψεις για τα περίκλειστα κράτη και αφού ήδη υπάρχουν διευκολύνσεις για τα Σκόπια στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, γιατί έπρεπε να υπάρξει ρητή πρόβλεψη στο άρθρο 13; Μήπως για να διευκολυνθούν οι γεωπολιτικοί σχεδιασμοί μεγάλων δυνάμεων και ιδιαίτερα της Γερμανίας;

*Ο Νίκος Σταματάκης είναι διδάκτωρ κοινωνικών επιστημών, διεθνολόγος, που ζει και εργάζεται στη Νέα Υόρκη.